Theo giới chuyên gia, có những việc của một quốc gia có thể làm rồi sửa. Nhưng cũng có những việc, một khi đã làm, cái giá của việc sửa lại có thể vô cùng lớn.
Sắp xếp lại hệ thống hành chính cấp tỉnh, bỏ cấp huyện, tổ chức lại chính quyền địa phương và bố trí lại một bộ máy với hàng vạn cán bộ, công chức là một việc như thế.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Chu, trong vòng 5 năm qua, hệ thống hành chính tại Việt Nam đã trải qua những đợt sắp xếp, sáp nhập quy mô lớn chưa từng có, nhưng làn sóng xáo trộn địa giới vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.
Đáng chú ý là, chủ trương bỏ cấp huyện và sáp nhập tỉnh được triển khai từ đầu năm 2025 đến giữa năm 2026, đưa đơn vị cấp xã có quy mô tương đương gần như với cấp huyện cũ.
Tuy nhiên, ngay cả khi vừa hoàn thành cuộc “sắp xếp lại giang sơn” này, Bộ Nội vụ lại tiếp tục đưa 705 phường xã vào diện phải rà soát sáp nhập tiếp.
Câu hỏi đặt ra là vì sao các đơn vị này không được xử lý dứt điểm ngay từ đầu, và liệu trong 5 năm tới, các đợt sáp nhập có còn tiếp diễn khi thiếu vắng những luận cứ khoa học về tiêu chí diện tích và dân số?
Không thể phủ nhận rằng mô hình chính quyền địa phương hai cấp mang lại một số kết quả ban đầu như: giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình ra quyết định, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc thống nhất dữ liệu chuyển đổi số.
Cũng như, việc tăng thẩm quyền cho cấp xã về đất đai, xây dựng hay đầu tư quy mô nhỏ giúp người dân xử lý một số thủ tục ngay tại đơn vị cơ sở.
Tuy nhiên, những bất cập và hệ lụy phát sinh lại đang hiện hữu rõ rệt, và đe dọa sự ổn định cho sự phát triển bền vững.
Vẫn theo Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Chu, việc xóa bỏ cấp huyện đã đẩy khối lượng công việc khổng lồ xuống cấp xã, trong khi lực lượng cán bộ cơ sở vừa thiếu hụt về số lượng vừa hạn chế về năng lực chuyên môn, dẫn đến tình trạng nguy cơ sai sót tăng.
Khi cấp tỉnh rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng do phải trực tiếp quản lý trung bình trên dưới 100 xã, phường, thậm chí những đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh phải quản lý tới 168 đơn vị.
Khoảng cách địa lý xa xôi cùng số lượng đầu mối quá lớn khiến công tác kiểm tra, giám sát từ cấp tỉnh xuống đến đơn vị cơ sở bị suy giảm chất lượng rõ rệt.
Đáng chú ý, các nhu cầu phát triển kinh tế do cấp huyện đảm nhiệm trước đây nay rơi vào “khoảng trống” quản lý, do một xã đơn lẻ không đủ năng lực giải quyết còn cấp tỉnh lại quá chậm trễ do ở quá xa.
Đối với người dân, những dịch vụ hành chính khi bị chuyển lên cấp tỉnh quản lý đòi hỏi thời gian di chuyển và chờ đợi sẽ kéo dài hơn rất nhiều.
Bên cạnh đó, bài toán xáo trộn nhân sự, giải quyết chế độ cho cán bộ dôi dư và xử lý tài sản công sở lãng phí, đang tiêu tốn nguồn ngân sách khổng lồ nhưng vẫn không có hồi kết.
Cuộc cải cách này của ông Tô Lâm đang vấp phải những khiếm khuyết nghiêm trọng. Cấu trúc nhà nước mới khiến quyền lực tập trung quá lớn vào trung ương, sẽ hạn chế tính tự chủ của địa phương.
Đồng thời, cơ chế song trùng lãnh đạo giữa trung ương và cấp xã khiến chuỗi điều hành hành chính dễ rơi vào tình trạng chồng chéo.
Nghiêm trọng hơn là hiện tượng “nông thôn hóa” quản trị đô thị, khi các phường trung tâm kinh tế sầm uất bị cào bằng về định viên và thẩm quyền với các xã nông thôn thuần túy.
Chưa hết, việc xé nhỏ các đô thị trực thuộc tỉnh cũ thành những phường độc lập đã làm đứt gãy tính liên kết quy hoạch vùng, làm mất đi động lực cạnh tranh phát triển kinh tế của thành phố.
Nói tóm lại việc “sắp xếp lại giang sơn”, nếu chỉ dừng lại ở việc cắt giảm con số cơ học để làm mầu mà không thay đổi tư duy quản lý, thì sẽ khó thoát khỏi vòng lặp thắt nút cổ chai ở cấp tỉnh và nghẹt thở ở cấp xã như đã thấy trong thời gian vừa qua.
Trà My – Thoibao.de
