Nhân kỷ niệm 95 năm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh – 26/3 (1931 – 2026), công luận lại một lần nữa đặt ra câu hỏi về sự tồn tại và mục đích thực sự của tổ chức này trong xã hội hiện nay.
Nhìn lại lịch sử, có một thời mà việc được đứng vào hàng ngũ Đoàn là biểu tượng của tinh thần cống hiến vô tư, nơi những thế hệ thanh niên “ba sẵn sàng” viết đơn tình nguyện bằng máu để ra mặt trận.
Khi đó, giữa khẩu hiệu và hành động không hề có khoảng cách đối với nhiều người ở miền Bắc Việt nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản chính là máu thịt của cuộc chiến tranh vệ quốc.
Thế nhưng, sau năm 1986 khi nền kinh tế thị trường lên ngôi, tổ chức Đoàn Thanh niên – “cánh tay nối dài của Đảng” đã trở thành một tổ chức mang tính hình thức và là “con đường ngắn nhất” để đưa hậu duệ của các lãnh đạo cấp cao vào hệ thống quyền lực.
Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thị trường, khi thanh niên chỉ quan tâm đến việc làm, thu nhập và kỹ năng cá nhân, hoạt động của Đoàn Thanh niên đã dậm chân tại chỗ với những phong trào bề nổi, khẩu hiệu sáo rỗng.
Một bộ phận thanh niên năng động nhất của thế hệ trẻ hiện nay lại là những người làm việc trong khối tư nhân, môi trường quốc tế hay doanh nghiệp nước ngoài. Và hầu như họ đã đứng ngoài hệ thống Đoàn.
Sự đứt gãy này đã tạo ra một tổ chức Đoàn Thanh niên mang hai thực tế hoàn toàn trái ngược. Đó là: bề ngoài thì vẫn xung kích, vẫn rầm rộ, nhưng bên trong lại thiếu vắng linh hồn và sự kết nối thực chất với cộng đồng giới trẻ.
Đáng quan ngại hơn, công tác Đoàn đang dần biến tướng thành một thứ “kênh tiến thân” đặc quyền dành cho một bộ phận đặc biệt, đó là thế hệ “hậu duệ” là con em các quan chức lãnh đạo cấp cao.
Thay vì là nơi rèn luyện bản lĩnh qua khó khăn, Đoàn Thanh niên Cộng sản trở thành nơi tổ chức, xây dựng hồ sơ và tạo dựng quan hệ để chuẩn bị cho các “hậu duệ” đi tắt vào những vị trí cao hơn trong bộ máy nhà nước.
Khi động cơ cá nhân lấn át mục tiêu xã hội, bản chất của tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản đã biến chất trầm trọng và thay đổi hoàn toàn về bản chất.
Nếu như các thế hệ đi trước thông qua tổ chức Đoàn để cống hiến tuổi xuân cho đất nước trên chiến trường, thì một bộ phận nhỏ thiểu số ngày nay lại dùng Đoàn làm “lối đi tắt” để bước vào hệ thống quyền lực một cách nhanh chóng nhất.
Điển hình như trường hợp “tuổi trẻ” tài cao Út Triết con trai của cựu Thủ tướng Ba Dũng là một ví dụ điển hình. Điều này đặt ra một câu hỏi không thể né tránh: Đoàn Thanh niên tồn tại để làm gì nếu chỉ để phục vụ cho tham vọng chính trị của một nhóm thiểu số?
Trong khi ở Trung Quốc cũng phải ráo riết cải tổ, thu hẹp chức năng của Đoàn Thanh niên để tái định vị. Việt Nam hiện đang đứng trước đòi hỏi phải thay đổi một cách nhanh chóng và dứt khoát.
Thậm chí, có những đề xuất táo bạo như phục hồi tổ chức Hướng Đạo Sinh là một phong trào mang tính quốc tế và giáo dục toàn diện, mà chính Chủ tịch Hồ Chí Minh từng là Chủ tịch danh dự.
Việc thay thế mô hình Đoàn – Đội hiện nay bằng một tổ chức tập hợp thanh thiếu niên dựa trên những giá trị nhân bản toàn cầu, phi chính trị hóa có thể là lối thoát để thanh niên Việt Nam thực sự trưởng thành và hội nhập.
Một tổ chức có thể giữ tên, giữ lịch sử, nhưng nếu mất đi lý do tồn tại và không trả lời được câu hỏi “Thế hệ trẻ vào Đoàn để làm gì?”, thì sớm muộn nó cũng chỉ còn là một cái vỏ trống rỗng, là gánh nặng ngân sách từ tiền thuế của nhân dân.
Đã đến lúc cần phải nói thẳng: nếu Đoàn không còn là con đường của tuổi trẻ mà chỉ là con đường của quyền lực, thì sự tồn tại của nó chỉ còn là một sự trì trệ và cản trở sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Trà My – Thoibao.de
