Nghịch lý muốn nghe sự thật, nhưng Tô Lâm lại trừng trị người dám nói sự thật?

Chiều ngày 8/10/2026, phát biểu tại phiên bế mạc Hội nghị Trung ương 4 – Khóa 14, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một tuyên bố thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận, đó là, “Muốn tự sửa chữa, trước hết phải nghe được sự thật.”

Tuyên bố mang dáng dấp cầu thị và tiến bộ này ngay lập tức đối mặt với một làn sóng nghi vấn sâu sắc từ giới quan sát chính trị trong nước cũng như quốc tế, bởi nó phơi bày một khoảng cách xa vời giữa khẩu hiệu chính trị và thực tế vận hành khắc nghiệt của bộ máy quản trị ở Việt Nam.

Theo đó, một chính quyền nhà nước khi tuyên bố muốn tự sửa chữa thông qua việc “lắng nghe sự thật” không thể vận hành một cách hiệu quả, khi chính bộ máy an ninh lại duy trì một hệ thống pháp lý nghiêm khắc đối với mọi tiếng nói phản biện ôn hòa.

Trớ trêu thay, chính trong lúc những thông điệp hoa mỹ của ông Tô Lâm về sự cởi mở được phát ra, nhưng trên thực tế, những người dân công khai chỉ trích hành vi tiêu cực, các nhà báo độc lập nỗ lực điều tra các sai phạm, hay bày tỏ quan điểm chính trị trái chiều vẫn phải đối mặt với nguy cơ bị phạt tiền, bị bắt giữ và bị đưa ra xét xử.

Khi ranh giới giữa phản biện mang tính xây dựng và các tội danh mơ hồ như Điều 117 hay Điều 331 Bộ luật Hình sự, sự sợ hãi của công chúng sẽ đè bẹp nhu cầu nói lên sự thật của toàn xã hội.

Câu hỏi đặt ra cho ông Tô Lâm là: Khi các tiếng nói phản biện độc lập bị dập tắt, khi những người dám nói trái ý lãnh đạo bị coi là đối tượng “phản động” cần xử lý, thì người đứng đầu của bộ máy sẽ nghe sự thật từ nguồn nào?

Liệu sự thật đó sẽ đến từ những bản báo cáo thành tích được tô hồng từ những kẻ cấp dưới cơ hội, từ hệ thống báo chí một chiều của nhà nước vốn chỉ biết ca ngợi, hay từ những quan chức cấp dưới chỉ biết vỗ tay, và cúi đầu tuân phục?

Một hệ thống quyền lực độc đảng vận hành theo quy trình khép kín, khi cấp dưới lừa dối cấp trên, trong khi người dân bị tước bỏ quyền giám sát chính là “vùng xám” nuôi dưỡng nạn tham nhũng, lạm quyền, suy thoái đạo đức và sự vô trách nhiệm công vụ.

Khi sự thật bị trừng phạt, bộ máy sẽ tự động thanh lọc theo hướng tiêu cực hơn, khi đó những kẻ cơ hội sẽ học cách nói dối để thăng quan tiến chức một cách nhanh chóng.

Các quan chức biến chất sẽ tìm mọi cách che giấu sai phạm, còn những người có năng lực thực sự nhưng dám nói thẳng, nói thật sẽ nhanh chóng bị Đảng gạt họ ra bên lề.

Lịch sử quản trị vĩ mô của mọi nhà nước đã chứng minh rằng, không một thể chế nào có thể duy trì sự trong sạch và năng lực tự sửa chữa chỉ bằng những lời tự ca tụng hay các chiến dịch chỉnh đốn nội bộ thiếu vắng sự giám sát độc lập từ bên ngoài.

Muốn lắng nghe sự thật, các lãnh đạo Ba Đình không thể chỉ dừng lại ở các thông điệp hoa mỹ tại các kỳ hội nghị tốn kém, và phù phiếm. Mà bắt buộc phải thực hiện những cải cách thể chế mang tính nền tảng một cách sâu rộng nhất.

Đó là, việc bảo đảm thực chất quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, chấm dứt việc hình sự hóa các ý kiến bất đồng ôn hòa và tạo không gian cho báo chí độc lập được quyền điều tra tham nhũng mà không sợ bị trả thù.

Vẫn theo giới phân tích quốc tế, sự thật không phải là một đặc quyền được ban phát, và cũng không cần sự cho phép của lãnh đạo để được tồn tại.

Sự thật phải được bảo vệ bằng pháp luật, bằng các thiết chế dân chủ độc lập và bằng quyền giám sát công khai của nhân dân.

Nếu tiếp tục duy trì độc quyền quyền lực, bịt miệng các tiếng nói phản biện và coi ý kiến trái chiều là mối đe dọa an ninh chế độ, thì lời kêu gọi “lắng nghe sự thật để tự sửa chữa” của Tổng Bí thư Tô Lâm sẽ chỉ dừng lại ở một khẩu hiệu che đậy một thực tế bị bóp nghẹt.