Chiến dịch cải cách thể chế mang tính đại phẫu do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thúc đẩy, với trọng tâm là xóa bỏ cấp huyện và hợp nhất các đơn vị hành chính cấp xã, sau một năm vận hành, đang đối mặt với những chỉ trích gay gắt từ dư luận xã hội.
Trong khi hệ thống truyền thông chính thống vẫn liên tục ca ngợi các kết quả, thì giới quan sát và công luận lại chỉ ra những hệ lụy nhức nhối vốn luôn bị khỏa lấp.
Chỉ đến khi Bộ Canh bạc “sắp xếp lại giang sơn” của Tô Lâm sau một năm và cái giá 7 tỷ USD mất trắng?Nội Vụ chính thức chỉ ra các tồn tại cần phải giải quyết, cũng như Tổng Bí thư truyền đạt sự thừa nhận của người đứng đầu ngày 19/6/2026.
Câu hỏi lớn nhất được đặt ra là Việt Nam đã thực sự đánh mất những gì đằng sau chủ trương tinh gọn bộ máy hành chính trên cả nước trên cơ sở xóa bỏ đơn vị cấp Huyện?
Thực tế cho thấy, những tổn thất từ kinh tế, tài chính công cho đến giá trị văn hóa tinh thần đang phơi bày một bức tranh ảm đạm, hoàn toàn trái ngược với những kỳ vọng ban đầu của ông Tô Lâm từng hứa hẹn.
Công luận cho rằng, tổn thất trực quan và dễ nhận thấy nhất chính là sự suy thoái của mô hình cấp Huyện cũ và sự phân tán nguồn lực kinh tế.
Trước khi cuộc cải cách diễn ra, mỗi huyện thường đóng vai trò như những trung tâm giao thương, đầu mối buôn bán kinh doanh sầm uất cho cả một vùng.
Tuy nhiên, việc xóa bỏ cấp Huyện đã khiến mô hình kinh tế cấp Huyện dần nhạt nhòa, thậm chí đi vào suy thoái trầm trọng do nguồn lực bị xé nhỏ và phân tán.
Cấp xã mới sau hợp nhất hoàn toàn không có đủ thế mạnh để thu hút đầu tư công nghiệp, dịch vụ hay thực hiện chỉnh trang đô thị, đặc biệt là tại những địa phương có tới 70% diện tích là đất nông nghiệp nhưng bị mang danh xưng là phường.
Đặc biệt, cơ sở vật chất hoàn toàn phá sản khi các công sở rộng lớn trước đây dôi dư không được chuyển đổi công năng thành trường học hay bệnh viện phục vụ cộng đồng như lời hứa hẹn.
Hầu hết, vẫn bị các cơ quan công quyền chiếm giữ, nơi thì các văn phòng bỏ hoang, nơi lại chứng kiến cảnh cả chục cán bộ chen chúc trong một căn phòng chật hẹp chỉ vỏn vẹn 20 mét vuông.
Không chỉ mất đi động lực kinh tế, hệ thống hành chính Việt Nam còn đánh mất hiệu năng cốt lõi khi thủ tục hành chính dành cho người dân ngày càng trở nên khó khăn hơn và chậm chạp như rùa.
Ý tưởng cắt giảm cấp trung gian để tăng tốc độ giải quyết công việc đã biến thành một sự vỡ mộng đối với những ai trực tiếp trải nghiệm kể từ sau ngày 11/7/2025.
Nghiêm trọng hơn, chính đội ngũ công chức vốn là xương sống của hệ thống chính trị cũng rơi vào trạng thái thất vọng sâu sắc. Đã khiến khẩu hiệu xây dựng một nền hành chính trong sạch trở nên sáo rỗng.
Đáng quan ngại là tổng biên chế chỉ giảm nhẹ lúc đầu rồi nhanh chóng phình to trở lại vào năm 2026, thông qua các kế hoạch tuyển dụng mới nhằm bù đắp sự thiếu hụt nhân sự do các cuộc sa thải hàng loạt trước đó.
Theo giới chuyên gia, chỉ trong vòng chưa đầy một năm, Việt Nam đã đánh mất một lực lượng cán bộ tinh thông chuyên môn và giàu kinh nghiệm để thay bằng những nhân sự hoàn toàn mới.
Trong khi số tiền ngân sách hơn 7 tỷ USD chi trả cho việc giải quyết chế độ chính sách đã hoàn toàn tan thành mây khói, chưa kể gánh nặng khổng lồ từ việc phải chi trả lương hưu sớm cho lực lượng này.
Sau cùng, điều mất mát vô hình nhưng đau đớn nhất chính là sự đứt gãy về mặt văn hóa và gốc rễ tinh thần của 100 triệu người dân.
Làn sóng sáp nhập vô hình trung đã xóa sổ hàng loạt tên làng, xã, tên huyện và tỉnh có bề dày lịch sử hàng trăm năm, và còn là các thương hiệu du lịch nổi tiếng.
Canh bạc cải cách của ông Tô Lâm, vì vậy, còn đang để lại một di sản hỗn loạn về mặt định chế, khiến cái giá phải trả cho một năm thử nghiệm thể chế trở nên đắt đỏ một cách cay đắng.
Trà My – Thoibao.de
